بیماری آتاکسی(اتاکسیا) چیست؟انواع، علائم و درمان

بیماری آتاکسی یا آتاکسیا یک اختلال حرکتی است که علت آن، وجود مشکلاتی در مغز می‌باشد. هنگامی‌که فرد دچار اتاکسی می‌شود مشکلاتی در اندام‌های حرکتی و حرکات ارادی بدن خود خواهد داشت و عضلات دست ‌و پا ممکن است به ‌صورت غیرارادی حرکت کنند. واژه‌ی اتاکسیا در واقع به معنای عدم تعادل و هماهنگی می‌باشد.

آتاکسی خود یک اختلال یا یک بیماری نیست بلکه نشانه‌ای از اختلالات یا بیمارهای زمینه‌ای دیگری می‌باشد. پزشکان در سراسر از 50 تا 100 اتاکسی مختلف را تاکنون کشف کرده‌اند. این آتاکسی ها بر اساس علت آن‌ها، یا بر اساس اندامی که مبتلابه آتاکسی شده است در مقوله‌هایی گروه‌بندی می‌کنند.

علل بسیار مختلفی می‌تواند برای آتاکسی وجود داشته باشد، از جمله بیماری ‌ام اس، عوامل ژنتیکی یا تومورها. درمان آتاکسی به نوع آتاکسی بستگی دارد. می‌توان آن را با برخی داروها مثل گاباپنتین و آنتی بیوتیک یا فیزیوتراپی درمان کرد. برای تشخیص نوع آتاکسی ابتدا باید به متخصص مغز و اعصاب مراجعه و سپس درمان‌های مناسبی را برای آن نوع دریافت کنید.

برای کسب آگاهی درباره آتاکسی، تشخیص و درمان آن و هم‌چنین کسب مشاوره از متخصصین مغز و اعصاب و یا رزرو نوبت می‌توانید با  متخصص مغز و اعصاب تماس حاصل کنید.

علت


علت‌های بسیار برای آتاکسی وجود دارد. برخی از آن‌ها ژنتیکی و برخی دیگر اکتسابی هستند، مثل آسیب‌ها و برخی هم هیچ علت روشن و دقیقی ندارند.

عوامل ژنتیکی

ممکن است یک ژن جهش یا تغییریافته از یکی از والدین یا هردوی آن‌ها به ارث ببرید که باعث ابتلا به آتاکسی می‌شود. یا ممکن است یک ژن جهش‌یافته‌ای را به ارث ببرید که باعث بروز یک اختلال شود که آتاکسی از علائم آن می‌باشد.

بعضی از انواع خاص آتاکسی ژنتیکی عبارت‌اند از:

  • بیماری آتاکسی تلانژکتازی
  • آتاکسی همراه با کنش پریشی (آپراکسی) حرکت چشمی
  • آتاکسی اسپاستیک غالب
  • آتاکسی نخاعی- مخچه‌ای غالب(SCA)
  • آتاکسی اپیزودیک
  • آتاکسی فردریش
  • آتاکسی اسپاستیک نهفته
  • بیماری ویلسون

اکتسابی

آتاکسی اکتسابی وقتی رخ می‌دهد که آسیبی به طناب نخاعی یا اعصاب وارد شود. این آسیب ممکن است از یک صدمه یا یک بیماری باشد.

بعضی از علت‌های آتاکسی اکتسابی می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

  • تومورهای مغزی
  • از دست دادن و کمبود خون در مغز
  • فلج مغزی
  • آبله‌ مرغان
  • هیدروسفالی، یا جمع شدن آب زیاد در مغز
  • ضربه به سر
  • بیماری ام اس
  • واکنش نسبت به انواع خاصی از سرطان‌ها
  • کمبود ویتامین E یا B12

همچنین اگر واکنشی نسبت به برخی داروها، مصرف الکل یا مواد مخدر، یا قرار گرفتن در معرض سموم داشته باشد ممکن است به آتاکسی مبتلا شوید.

علت‌های ناشناخته

 وقتی‌که هیچ ژن جهش ‌یافته را به ارث نبرده باشید یا دچار یک بیماری یا آسیبی نشده‌اید که منجر به آتاکسی شما شده است، این نوع را آتاکسی ایدیوپاتیک (بدون علت شناخته ‌شده) می‌نامند. اگر پزشک متخصص شما نتواند یک علت پزشکی برای علائم شما بیابد، تشخیص او آتاکسی ایدیوپاتیک خواهد بود.

شایع‌ترین اتاکسی ایدیوپاتیک، آتروفی سیستم چندگانه، یا MSA می‌باشد. پزشکان و متخصصان تاکنون نتواسته‌اند علت‌های احتمالی برای این دسته از آتاکسی‌ها را مشخص کنند. این آتاکسی ها ممکن است از ترکیب عوامل محیطی و علل ژنتیکی بروز کنند.

انواع

آتاکسی را می‌توان بر اساس ژن و ناحیه‌ی مبتلا به آن، به دو گروه تقسیم کرد:

انواع آتاکسی بر اساس ناحیه دچار مشکل شامل این موارد می‌شوند:

آتاکسی مخچه‌ای

مخچه، قسمتی از مغز شماست که مسئول حفظ تعادل و هماهنگی اعضا می‌باشد. اگر بخشی از مخچه شما شروع به فرسایش کند، ممکن است مبتلا به آتاکسی مخچه‌ای شوید. گاهی اوقات ممکن است طناب نخاعی‌تان را نیز مبتلا سازد. این شایع‌ترین نوع آتاکسی می باشد.

علائم آتاکسی مخچه‌ای عبارت‌اند از:

  • تغییرات رفتاری یا شخصیتی
  • تغییر در صدا
  • سرگیجه 
  • احساس خستگی
  • سردرد
  • پایین بودن میزان کشیدگی ماهیچه‌ها
  • لرزش عضلات و رعشه
  • صحبت کردن مبهم 
  • مشکل در راه رفتن
  • تلوتلو خوردن و راه رفتن با پاهای عریض

شایع‌ترین انواع آتاکسی مخچه‌ای شامل این موارد می‌باشند:

آتاکسی فردریش

آتاکسی فردریش یک بیماری ژنتیکی است که سیستم عصبی فرد را مبتلا می‌سازد و باعث اختلالاتی در حرکات بیمار می‌شود. بیماران مبتلابه این وضعیت، دچار مشکلاتی در هماهنگی عضلات (آتاکسی) می‌شوند که این شرایط در طول زمان بدتر خواهد شد. ویژگی‌های دیگر این وضعیت شامل از دست دادن تدریجی استقامت و احساس در دست‌ها و پاها، سفت و خشک شدن عضلات (حالت اسپاسمی) و اختلال در تکلم می‌باشند.

بیشتر افراد مبتلا به آتاکسی فردریش بین سنین 5 تا 15 سالگی اولین علائم و نشانه‌های این اختلال را مشاهده می‌کنند. اولین ویژگی‌های قابل ‌توجه، هماهنگی و تعادل ضعیف در اندام‌ها هستند. افراد مبتلا معمولاً حدود 10 سال پس از مشاهده‌ی اولین علائم و نشانه‌ها به ویلچر نیاز پیدا خواهند کرد.

آتاکسی تلانژکتازی

 آتاکسی تلانژکتازی  یک اختلال وراثتی کمیاب است که سیستم عصبی، سیستم ایمنی و دیگر سیستم‌های بدن فرد را مبتلا می‌سازد. افراد مبتلا به آتاکسی تلانژکتازی اغلب سیستم ایمنی ضعیفی دارند و ممکن است عفونت‌های مزمن ریوی در آن‌ها بروز کند. همچنین ریسک ابتلا به سرطان در این بیماران افزایش می‌یابد، خصوصاً سرطان سلول‌های تشکیل‌دهنده خون (سرطان خون) و سرطان سلول‌های سیستم ایمنی (لنفوما یا سرطان لنفاوی).

آتاکسی حسی

آتاکسی حسی در نتیجه‌ی آسیب به اعصاب موجود در طناب نخاعی یا سیستم اعصاب محیطی به وجود می‌آید. سیستم اعصاب محیطی، بخشی از سیستم عصبی خارج از مغز و طناب نخاعی می‌باشد.

وقتی دچار آتاکسی حسی می‌شوید، هنگام آسیب عصبی احساس کمی در پاها و کف پاها خواهید داشت، بنابراین بازخورد کمتری از طرف مغزتان خواهید داشت که به شما خبر دهد که بدنتان در کجا با زمین تماس دارد. این مشکل را همچنین آتاکسی پروپریوسپتیو (تحریک‌شده در اثر تحریکات درونی عضو) می‌نامند.

علائم آتاکسی حسی عبارت‌اند از:

  • مشکل در لمس کردن بینی با انگشت با چشمان بسته
  • ناتوانی در نوسانات و ارتعاشات حسی
  • راه رفتن دشوار در نور کم
  • راه رفتن با گام‌های سنگین یا پاکوبی هنگام راه رفتن

آتاکسی وستیبولار

آتاکسی وستیبولار، سیستم وستیبولار شما را دچار مشکل می‌سازد. این سیستم شامل گوش میانی و کانال‌های گوش حاوی مایع می‌باشد. آن‌ها حرکات سر را احساس می‌کنند و به تعادل و موقعیت‌یابی فضایی شما کمک می‌کنند.

وقتی عصب‌های موجود در سیستم وستیبولار شما فرسوده شوند، ممکن است دچار این مشکلات گردید:

  • تاری دید و دیگر مشکلات بینایی
  • حالت تهوع و استفراغ
  • مشکلاتی در ایستادن و نشستن
  • تلوتلو خوردن در هنگام راه رفتن
  • مشکل در راه رفتن روی یک خط مستقیم
  • سرگیجه

تشخیص


  • برای تشخیص آتاکسی، پزشک متخصص یک معاینه‌ی فیزیکی را روی شما انجام خواهد داد. او تعادل و هماهنگی، شنوایی، بینایی، واکنش‌ها و حافظه‌تان را مورد بررسی قرار می‌دهد.
  • همچنین به یک معاینه مغز و اعصاب نیاز خواهید داشت که ممکن است شامل یک ام آر آی یا سی ‌تی ‌اسکن باشد. این معاینات تصویری از ساختار مغزتان را برای تشخیص مشکل ارائه می‌دهند.
  • در بعضی موارد، پزشک شما ممکن است آزمایش‌هایی از مایع نخاعی‌تان را توصیه کند. برای انجام این کار او یک سوزن را به قسمت پایین کمر شما وارد می‌کند و مایع را بیرون می‌کشد تا برای آزمایش به آزمایشگاه بفرستد.
  • برای آزمودن انواع ژنتیکی آتاکسی، ممکن است به انجام آزمایش‌های ژنتیکی نیاز داشته باشید؛ اما برای یافتن همه‌ی اشکال ژنتیکی آتاکسی، آزمایش وجود ندارد.

درمان


روش‌های درمانی مختلفی برای درمان و کاهش علائم آتاکسی وجود دارد که شامل موارد زیر می‌باشند:

داروها

بیمارانی که دچار گرفتگی و اسپاسم‌های عضلانی، درد و خشکی در عضلات هستند با داروهایی که به آن‌ها شل کننده‌ی عضلانی گفته می‌شود، درمان می‌شوند. این داروها شامل باکلوفن یا تیزانیداین می‌شوند. همچنین با تزریق بوتالینوم تاکسین یا بوتاکس می‌توان عضلات را شل کرد. تأثیرات این تزریقات به‌طور عادی برای بیش از سه ماه دوام خواهد داشت.

گاباپنتین (Gabapentin)

حرکات غیرارادی چشم در اختلال اوسیلوپسی (نوسان بینی) را می‌توان با استفاده از داروهایی مثل گاباپنتین درمان کرد. گاباپنتین کمک به کنترل حرکات چشم می‌کند. دوبینی با استفاده از لنزهای مخصوصی بنام لنزهای منشوری اصلاح می‌شود.

آنتی موسکارینیک‌ها

داروهایی ممکن است برای کنترل بی‌اختیاری ادرار و مشکلات مثانه‌ای که در آتاکسی وراثتی مشاهده می‌شوند، تجویز شوند. این داروها آنتی موسکارینیک هستند و می‌تواند به شل شدن مثانه و کاهش بی‌اختیاری ادرار کمک کنند. ممکن است از یک میل جراحی در مثانه استفاده کرد یک لوله‌ی کوچک از طریق مجرای پیشاب وارد مثانه می‌شود. تا ادرار جمع شده را تخلیه کند.

بازدارنده‌های PDE-5

ممکن است در بعضی از بیماران مبتلا به آتاکسی اختلالات جنسی بروز کند. این مشکلات را می‌توان با استفاده از داروهایی که تحت عنوان بازدارنده‌های فسفودیسفراس-5(PDE-5) از جمله سیلدنافیل  درمان کرد.

داروهای مسکن

دردهای عصبی مثل احساس سوزش، درد یا دردی با حرکت سریع همراه با احساس سوزن سوزن شدن و بی‌حسی در نواحی مبتلا مشاهده می‌شود. این دردها را می‌توان با استفاده از داروهای مسکن مثل داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSADs) از جمله ایبوپروفن، دیکلوفناک، پاراستامول و غیره کمی تسکین داد. داروهایی که تأثیر بیشتری در درمان درد عصبی دارند شامل امیتریپتایلن، گاباپنتین یا پرگابالین می‌شوند.

فیزیوتراپی

فیزیوتراپی کمک به پیشگیری از ضعف، خشکی و اسپاسم عضلات می‌کند. این امر با تعدادی از تمرینات فیزیکی حاصل می‌شود که عضلات را تقویت و انعطاف‌پذیری آن را حفظ می‌کند. بریس‌های مخصوصی نیز ممکن است برای کشش عضلات تجویز شوند.

گفتاردرمانی

با پیشرفت آتاکسی، اختلالاتی در گفتار و صحبت کردن با دیگران ممکن است به وجود بیاید. یک متخصص گفتار و زبان درمانی می‌تواند تا حد زیادی به جلوگیری از بروز این مشکلات کمک کند.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *