سردرد شدید و مزمن: علت و روش های درمان

سردرد ناراحتی بسیار شایعی است که اکثر ما آن را بارها تجربه کرده‌ایم. سردرد به سن، نژاد و جنسیت خاصی محدود نمی‌شود. سردرد گاهی نشانه استرس یا اضطراب عاطفی است و گاهی پی‌آمد ابتلا به اختلال‌هایی چون میگرن، فشار خون بالا، اضطراب یا افسردگی محسوب می‌شود. سردرد مشکلات دیگری را نیز به دنبال دارد. برای مثال بیماران مبتلا به سردردهای میگرنی مزمن در انجام وظایف شغلی یا تحصیلی خود به مشکل برمی‎خورند. پزشکان درمان‌های متعددی را برای سردرد توصیه می‌کنند که از آن جمله می‌توان به مصرف مسکن و ایجاد تغییراتی مفید در سبک زندگی مانند نوشیدن آب کافی یا بهبود کیفیت خواب اشاره کرد.

پژوهش‌های پزشکی نشان داده است که بیش از 70 % از سردردها از مشکلات مربوط به مناسبات میان‌فردی، برای مثال اختلال در روابط شغلی نشأت می‌گیرد. افسردگی و از دست دادن حافظه کوتاه مدت که بهره‌روی و شادابی بیمار را نیز تحت الشعاع قرار می‌دهد، از جمله مشکلاتی است که در میان افراد دچار سردردهای مکرر شیوع بالایی دارد.

از آنجایی که سردرد می‌تواند علامت عارضه‌ای جدی باشد، و چنانچه از سردرد شدید، مداوم یا مکرر رنج می‌برید، حتماً به پزشک مراجعه کنید. اگر سردردهایتان دردناک‌تر و آزاردهنده‌تر از سر دردهای قبلی گردید و پس از مصرف مسکن بهبود نیافت یا با علائمی مانند گیجی و منگی، تب، تغییرات حسی و گرفتگی و کج شدن گردن همراه شد، به سرعت با پزشک تماس بگیرید. متخصصین مغز و اعصاب می‌توانند علت‌های سردرد را از جمله عفونت، سکته و یا استرس  به خوبی تشخیص داده و درمان‌های مناسب با نوع بیماری را تجویز نمایند. برای دریافت مشاوره و کسب اطلاعات بیشتر درباره انواع سردرد و روش‌های درمان آن و یا رزرو نوبت می‌توانید با متخصص مغز و اعصاب تماس حاصل فرمایید.

سردرد چیست؟

دردی را که از سر یا بخش بالایی گردن شروع می‌شود، سردرد گویند. منشأ درد بافت‌ها و ساختارهایی است که جمجمه یا مغز را دربر می‌گیرد؛ چرا که خود مغز هیچ عصبی ندارد که باعث ایجاد حس درد (فیبرهای درد) شود. لایه بافتی نازکی، موسوم به پریوستئوم، که در اطراف استخوان‌ها وجود دارد، عضلات دربرگیرنده جمجمه، سینوس‌ها، چشم‌ها و بافت‌های نازک پوشاننده سطح مغز و نخاع (مننژها)، سرخرگ‌ها، سیاهرگ‌ها و عصب‌ها همگی ممکن است ملتهب یا تحریک شوند و به سر درد دامن بزنند. درد می‌تواند سنگین، تیز، ضربان‌دار، مداوم، دوره‌ای، خفیف یا شدید باشد.

علل

در ادامه علل مختلف سردرد را با هم بررسی می‌کنیم.

علل عصب‌شناختی

  • نورالژی اکسی‌پیتال: دو عصب اکسی‌پیتال در ستون فقرات بالای گردن وجود دارد که از عضله‌های جمجمه عبور می‌کند. تحریک یکی از این عصب‌ها دردی ناگهانی مانند شوک الکتریکی و همراه با سوزش را در پی دارد. این درد غالباً فقط در یک سمت سر حس می‌شود.
  • آرتریت گیجگاهی: در این عارضه شریان‌هایی که خون را به سر و مغز می‌رساند، ملتهب شده و آسیب دیده است. این فشار به علائم دیگری چون اختلال دید، درد شانه یا مفصل ران، درد فک و کاهش وزن نیز دامن می‌زند.
  • نورالژی عصب سه قلو: این عارضه مزمن عصب‌هایی را درگیر می‌کند که پیام‌های حسی صورت را به مغز منتقل می‌کنند. کوچکترین تحریک صورت انفجار درد را در پی خواهد داشت.

دلایل جدی‌تر سر درد که باعث بروز درد در یک سمت سر می‌شود، عبارت است از:

  • وارد شدن ضربه به سر
  • آنوریسم
  • تومورهای خوش‌خیم یا بدخیم و سرطانی

عامل‌های مرتبط با سبک زندگی

سر درد در اکثر موارد از عامل‌های زیر نشأت می‌گیرد:

  • استرس
  • خستگی مزمن
  • گرسنگی
  • ناراحتی‌های عضلات گردن
  • عوارض جانبی داروها: برای مثال مصرف درازمدت داروهای مسکن غیرتجویزی

عفونت و آلرژی

آلرژی‌ها و عفونت‌های سینوسی نیز باعث سردرد می‌شود. سردردهای ناشی از عفونت‌های سینوسی نتیجه التهاب است که به فشار و درد پشت استخوان‌های گونه و پیشانی منجر می‌شود.

زیاده‌روی در مصرف دارو

مصرف بیش از حد دارو برای درمان سردرد، خود باعث سر درد می‌شود. این نوع سردرد دومین اختلال شایع سردرد ثانویه با میزان شیوع 5 % است. اثر مصرف خودسرانه دارو معمولاً پس از بیدار شدن از خواب بیشترین شدت را دارد.

علائم

سر درد با علائم زیر همراه است:

  • حالت تهوع
  • استفراغ
  • درد گرفتن چشم‌ها هنگام نگاه کردن به نورهای درخشان (نورهراسی یا فوتوفوبیا)
  • سرگیجه
  • ورتیگو
  • حساس به لمس بودن جمجمه
  • احساس گرفتگی در سر
  • سکته مغزی

انواع

سردرد به دو نوع اصلی تقسیم‌بندی می‌شود.

سردرد اولیه

سردرد اولیه به تنهایی یک بیماری محسوب می‌شود که علت آن فعالیت بیش از حد یا مشکلات ساختارهای حساس به درد سر است.

این ساختارها شامل عروق، عضلات و عصب‌های سر و گردن می‌شود. همچنین سردرد اولیه گاهی پی‌آمد تغییراتی است که در فعالیت شیمیایی مغز رخ می‌دهد. میگرن، سردردهای خوشه‌ای و سر دردهای تنشی گونه‌های شایعی از سردرد اولیه به شمار می‌آید.

  • سردرد تنشی: سردرد تنشی شایع‌ترین نوع سر درد است که در حدود 75 % بزرگسالان مشاهده می‌شود. اگرچه سردرد تنشی معمولاً در هر دو طرف سر حس می‌شود، اما ممکن است یک طرفه باشد یا همیشه فقط در یک سمت سر بروز یابد. سردرد تنشی دردی سنگین یا فشار دهنده است که شانه‌ها و گردن را نیز درگیر می‌کند.
  • سردرد میگرنی: میگرن ممکن است یک طرفه یا دوطرفه باشد و با حساسیت به نور و صدا، استفراغ و حالت تهوع، تاری دید یا مورمور شدن نیز همراه باشد. سر درد میگرنی دردی شدید و ضربان‌دار است.
  • سردرد خوشه‌ای: سرددرهای خوشه‌ای غالباً دردناک است و فقط در یک طرف سر بروز می‌یابد. بی‌قراری، رنگ پریدگی یا برافروختگی پوست، قرمزی چشم سمت دردناک و آب ریزش بینی سمت درگیر صورت نیز از علائم همراه با سردرد خوشه‌ای است. سردرد خوشه‌ای درد شدیدی است که در گردن، صورت، سر و شانه‌ها نیز منتشر می‌شود.

سردردهای ثانویه 

سردرد ثانویه علامت وجود مشکلی است که عصب‌های حساس به درد سر را تحریک کرده است. به بیان دیگر علائم سر درد در واقع از عارضه دیگری نشأت می‌گیرد.

عامل‌های متعددی منجر به سردرد ثانویه می‌شود که از آن جمله می‌توان به نوشیدن مشروبات الکلی، تومور مغزی، مسمومیت با گاز مونواکسید کربن، سکته مغزی و خونریزی داخل یا اطراف مغز اشاره کرد.

تشخیص

پزشک معمولاً می‌تواند سردرد را با توجه به شرح حال بیمار، نوع درد و زمان و الگوی حمله‌ها تشخیص دهد. چنانچه ماهیت سردرد پیچیده تشخیص داده شود، پزشک برای تشخیص افتراقی و رد احتمال ابتلا به علل جدی‌تر درد دستور آزمایش‌هایی مانند موارد زیر را می‌دهد:

  • آزمایش خون
  • رادیوگرافی
  • اسکن مغز مانند سی تی اسکن و ام آر آی

درمان

اگرچه هیچ راهی برای مداوای قطعی سردرد وجود ندارد، اما روش‌های مختلفی برای تسکین درد پیشنهاد می‌شود که شامل تجویز دارو و روش‌های دیگری مانند درمان‌های مکمل می‌شود. همواره قبل از شروع هر نوع درمان با پزشک معالج خود مشورت کنید. از مصرف خودسرانه داروهای زیر بپرهیزید:

  • مسکن یا ضددردهایی مانند آسپرین و پاراستامول (پانادول)
  • مسکن یا ضددردهای دارای کدئین (پانادئین)
  • مسکن یا ضددردهای حاوی آرام‌بخش (مرسیندول، فیورینال)
  • داروهای غیراستروئیدی ضدالتهاب (NSAIDs) مانند ایبوپروفن (نوروفن)

به خاطر داشته باشید که مصرف فراورده‌های دارویی فوق تحت نظر پزشک یا مطابق دستور مصرف ایمن و موثر خواهد بود.

درمان پیشگیری

داروی مخصوص درمان پیشگیری باید، حتی در صورت نداشتن سردرد، هر روز مصرف شود تا احتمال بروز سر دردهای شدید یا مکرر کاهش یابد. بعضی از داروهای پیشگیری کننده از سردرد عبارت‌اند از:

  • پیزوتیفن (ساندومیگران): این دارو پرکاربردترین داروی پیشگیری است که اکثر پزشکان آن را تجویز می‌کنند.
  • مسدود کننده‌های بتا (بتالاک، لوپرسور، ایندرال، درالین): گیرنده‌های بتا یعنی گیرنده‌هایی را مسدود می‌کند که آدرنالین از طریق آنها اثر خود را بر سیستم عصبی و عروق خونی به جا می‌گذارد.
  • والپروات (اپیلیم) تعدیل کننده‌ای عصبی است که اثر آن در مقابله با اکثر سردردها اثبات شده است.
  • آمی‌تریپتیلین و ضدافسردگی‌های سه حلقه‌ای مشابه (تریپتانول و اقلام مشابه) جدا از اثر ضدافسردگی سردرد را نیز تسکین می‌دهند.
  • متی‌سرژید (دسریل)
  • عصاره گیاهی گل مینا که اثر آن در پیشگیری از میگرن به اثبات رسیده است.

درمان‌های خانگی

درمان‌های خانگی زیر نیز به تسکین سر درد کمک می‌کند:

  • نعناع: چای نعناع بنوشید.
  • منیزیم: قرص منیزیم مصرف کنید.
  • کمپرس سرد: از کمپرس‌های سردی مانند کیسه یخ استفاده کنید.
  • دوش آب داغ: دوش آب داغ می‌تواند درد را تسکین دهد.

تغییر در سبک زندگی

گاهی اوقات ایجاد تغییراتی ساده در سبک زندگی موثرتر از هر درمان دیگری است. بسیاری از بیماران با انجام اقدامات ساده زیر توانسته‌اند، بر سر درد آزاردهنده  خود غلبه کنند:

  • خواب منظم و کافی
  • ورزش کردن
  • نوشیدن آب کافی در طول روز
  • خوردن غذاهای سالم
  • ترک سیگار و دخانیات
  • خودداری از استشمام عطرها یا بوهای تند

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *