ضربه مغزی: علائم و درمان

ضربه‌ی مغزی آسیبی است که موجب از بین رفتن یا صدمه دیدن سلول‌های مغزی می‌شود. افراد ممکن است بر اثر علل مختلفی مانند ضربه به سر، تروما، سکته‌ی مغزی و تومور مغزی دچار آسیب‌های مغزی شوند. تمامی آسیب‌های ترومای مغز بر اثر ضربه به سر هستند. اما ضربه به سر لزوماً موجب آسیب دیدن مغز نمی‌شود. آسیب‌های مغزی دارای دو نوع اصلی هستند: آسیب ترومایی (ضربه به سر) و آسیب اکتسابی. هر دوی این آسیب‌ها موجب اختلال در عملکرد نرمال مغز می‌شوند.

آسیب ضربه‌ی مغزی بر اثر وارد شدن فشار یا نیروی خارجی بسیار قوی به سر ایجاد می‌شود. این ضربه به مغز آسیب می‌زند و می‌تواند علائم بسیاری مانند کما، آنوریسم، گیجی و سردرد ایجاد کند. بسیار مهم است که شما ضربه‌ی مغزی را جدی بگیرید حتی در صورتی که هیچ علائم شدید نداشته باشید و در صورتی که علائم خفیفی مانند سرگیجه یا سردرد شدت گرفتند، سریعاً به پزشک مراجعه کنید. در صورتی‌که دچار شکستگی یا خونریزی شدید لازم است به متخصص مغز و اعصاب مراجعه کنید. در موارد این چنین ممکن است نیاز به انجام جراحی فوری باشد و نادیده گرفتن وضعیت می‌تواند مرگبار باشد.
برای کسب آگاهی درباره‌ی ضربه‌ی مغزی ،تشخیص و درمان آن و یا رزرو نوبت میتوانید با متخصص مغز و اعصاب تماس حاصل کنید.

انواع


آسیب مغزی دو نوع است:

  • آسیب مغزی تروماتیک: این آسیب بر اثر فشار و نیروی بسیار شدید خارجی ایجاد می‌شود مانند ضربه‌ی شدید به سر. این نیرو می‌تواند باعث جابه‌جا شدن مغز در داخل جمجمه یا آسیب به خود جمجمه شود. این موارد نیز موجب صدمه دیدن مغز می‌شوند.
  • آسیب مغزی اکتسابی: این آسیب در سطح سلولی است. این آسیب‌ها اغلب بر اثر فشار به سلول‌های مغزی ایجاد می‌شوند. این فشار می‌تواند ناشی از یک تومور، بیماری عصبی یا سکته مغزی باشد.

علل


علل آسیب مغزی ترومایی عبارت‌اند از:

  • تصادفات ماشین
  • وارد شدن ضربه به سر
  • زمین خوردن یا برخورد‌های دیگر
  • خشونت فیزیکی

علل آسیب مغزی اکتسابی عبارت‌اند از:

  • سکته‌ی مغزی
  • تومور مغزی
  • حمله‌ی قلبی
  • آنوریسم مغزی
  • بیماری‌های مغز و اعصاب
  • سوءاستفاده از داروها و مواد غیرقانونی 

علائم


علائم شایع ضربه‌ی مغز عبارت‌اند از:

  • از دست دادن هوشیاری یا کاهش سطح هوشیاری بعد از حادثه و ضربه به سر
  • گیجی و منگی
  • حالت تهوع و استفراغ
  • سردرد
  • دوبینی
  • از دست دادن حافظه موقت ممکن است بیمار نتواند خود حادثه و وقایعی که کمی قبل از آن اتفاق افتاده را به خاطر بیاورد
  • سرگیجه
  • کما
  • وزوز گوش
  • درجا زدن به معنای تکرار کردن عمل یا حرفی: برای مثال پرسیدن دوباره و دوباره‌ی یک سؤال با وجود آنکه اطرافیان به آن پاسخ می‌دهند، مثل: “برای من اتفاقی افتاده است؟”
  • خونریزی از بینی
  • خونریزی از سر
  • مشکل در تحلیل کردن اطلاعات و فکر کردن
  • تغییر در بینایی، شنوایی یا لامسه
  • از دست دادن قابلیت تشخیص موقعیت فضایی
  • عدم تشخیص زمان
  • اختلال در بویایی و چشایی
  • عدم تعادل بدن
  • افزایش حساسیت به درد
  • خستگی ذهنی شدید
  • خستگی فیزیکی شدید
  • فلج
  • لرزش بدن و رعشه
  • تشنج
  • حساسیت به نور
  • اختلالات خواب
  • اختلالات تکلم

تشخیص


پزشک در ابتدا باید اطمینان حاصل کند که هیچ آسیب جدی و خطرناکی به مغز وارد نشده است و سپس در مرحله‌ی بعدی، میزان آسیب وارد شده به سر را ارزیابی می‌کند:

  • پزشک طی معاینات فیزیکی:
    • عملکرد‌های عصبی معمولی مانند وضعیت ذهنی شما و رفلکس‌ها را بررسی می‌کند.
    • وجود سایر آسیب‌ها مانند آسیب گردن (که همراه با /آسیب مغز بسیار شایع است) را بررسی می‌کند.
    • به دنبال علائم خونریزی از گوش، بینی و یا کبودی در اطراف چشم‌ها یا پشت گوش‌ها خواهد بود. این علائم معمولاً همراه با شکستگی جمجمه بروز می‌کنند.
  • بررسی وضعیت داخلی مغز: بهترین راه برای بررسی میزان آسیب به مغز، انجام سی‌تی‌اسکن است. دستگاه سی‌تی‌اسکن عکس‌های بسیاری را توسط اشعه ایکس، از زوایای متعدد از مغز می‌گیرد و این تصاویر گرفته‌شده توسط کامپیوتر پردازش‌شده و در قالب عکسی با جزئیات بالا نمایش داده می‌شوند. پزشک شما در این عکس‌ها به دنبال علائم خونریزی در زیر جمجمه یا در خود مغز خواهد بود.
  • در صورتی که آسیب وارد شده به مغز زیاد جدی نباشد، ممکن است پزشک از سی‌تی‌اسکن استفاده نکند.
  • امروزه عکس‌برداری اشعه ایکس برای ارزیابی آسیب‌های ضربه‌مغزی، معمولاً انجام نمی‌شود.
  • ضربه‌ی مغزی ممکن است همراه با شکستگی جمجمه باشد. حتی در صورتی که پزشک آسیب را جدی نداند و عکس‌برداری اشعه ایکس یا سی‌تی‌اسکن را انجام ندهد، باز هم احتمال شکستگی جمجمه وجود دارد.
    • در صورتی که بیماری ماه‌ها پس از آسیب‌دیدگی متوجه وجود برآمدگی در سر خود شود لازم است به پزشک مراجعه کند. در این حالت ممکن است از سر بیمار عکس‌برداری اشعه ایکس انجام شود و در صورتی که کیست لیپتو مننژ تشکیل شده باشد، بیمار به متخصص مغز و اعصاب ارجاع داده می‌شود تا وضعیت او مورد بررسی بیشتر قرار گیرد و درمان‌های لازم تجویز شوند. کیست لیپتو مننژ به صورت برآمدگی‌هایی متشکل از استخوان و یافت مغزی است که در محل شکستگی ایجاد می‌شود.

درمان


برخی از آسیب‌های بسیار خفیف مغزی به‌خودی‌خود درمان می‌شوند و نیازی به اقدامات درمانی خاصی ندارند اما در موارد بروز آسیب شدید و جدی لازم است که به سرعت به بیمارستان مراجعه کنید و از متخصص مغز و اعصاب کمک بخواهید تا از بروز مشکلات جدی مانند خونریزی مغزی و کما جلوگیری کنید. درمان‌های مختلفی برای ضربه‌ی مغزی وجود دارد از جمله:

اقدامات درمانی اولیه

  • ثابت کردن گردن و ستون فقرات- این کار برای مقال با استفاده از کلار گردنی انجام می‌شود.
  • متوقف کردن خونریزی شدید
  • تسکین دادن درد بیمار در صورتی که درد بسیار شدید دارد
  • آتل‌بندی کردن هر استخوان ترک برداشته یا شکسته شده (قراردادن استخوان‌ها در موقعیت مناسب)

اگر تصاویر سی‌تی‌اسکن نشان دهند که خونریزی یا تورمی در مغز شما وجود دارد. از دستگاه کوچکی برای ارزیابی فشار داخل جمجمه استفاده می‌شود. برای این کار یک سوراخ بسیار کوچک در جمجمه ایجاد می‌شود و از طریق آن یک سیم نازک بین مغز و جمجمه قرار می‌گیرد. این سیم به یک دستگاه الکتریکی متصل است که فشار داخل جمجمه را اندازه‌گیری می‌کند و در صورت تغییر فشار داخل جمجمه، هشدار می‌دهد تا مسئولین بیمارستان را باخبر کند.

جراحی مغز و اعصاب

جراحی مغز و اعصاب به هرگونه جراحی گفته می‌شود که برای درمان مشکلات سیستم عصبی بدن (مغز، طناب نخاعی و عصب‌ها) انجام می‌شود. در مواردی که مغز آسیب شدیدی دیده باشد، معمولاً جراحی مغز انجام می‌شود.

علل احتمالی انجام جراحی مغز عبارت‌اند از:

  • هموراژ یا خونریزی مغزی: بروز خونریزی مغزی شدید در مغز مانند خونریزی زیر عنکبوتیه که موجب وارد آمدن فشار به مغز آسیب دیدن مغز و حتی مرگ می‌شود.
  • هماتوم: وجود یک لخته خون در مغز برای مثال در ناحیه ساب دورال که ان نیز موجب وارد شدن فشار به مغز می‌شود.
  • کوفتگی مغزی. وجود کبودی روی مغز که می‌تواند تبدیل به لخته خون شود.
  • شکستگی جمجمه

این مشکلات طی معاینات پزشک و توجه به تصاویر سی‌تی‌اسکن، شناسایی می‌شوند. در صورتی که لازم باشد جراحی انجام شود، یک متخصص جراحی مغز و اعصاب در مورد نحوه انجام جراحی با شما یا خانواده شما صحبت می‌کند.

کرانیوتومی (جمجمه برداری)

کرانیوتومی یکی از اصلی‌ترین روش‌های جراحی برای درمان آسیب‌های مغزی شدید است. برای انجام این عمل، یک سوراخ در جمجمه ایجاد می‌شود تا جراح بتواند به مغز دسترسی داشته باشد. این عمل تحت جراحی عمومی انجام می‌شود و بنابراین شما هیچ درد یا ناراحتی حس نخواهید کرد. طی این جراحی، هرگونه لخته خونی که در مغز تشکیل شده است برداشته می‌شود و رگ‌های خونی آسیب‌دیده ترمیم می‌شوند. بعد از اینکه خونریزی داخلی مغز برطرف شد، قسمت برداشته شده از استخوان جمجمه دوباره سر جای خود بازگردانده می‌شود و با پیچ‌های فلزی بسیار کوچک به استخوان اصلی جمجمه متصل می‌شود.

بریدگی‌ها و خراش‌ها

برای جلوگیری از بروز خونریزی یا عفونت در آینده، هرگونه برش یا خراشی که بر اثر حادثه در سر ایجاد شده باشد، درمان می‌شود. اگر جسم خارجی در زخم شما باشد (مانند شیشه شکسته) لازم است که حتماً خارج شود. زخم‌های عمیق و یا بزرگ ممکن است نیاز به بخیه زدن داشته باشند. در مواردی اطراف زخم با بیحسی موضعی بیحس می‌شود تا شما هیچ دردی را حس نکنید.

جراحی شکستگی جمجمه

ممکن است طی یک حادثه و ضربه به سر، جمجمه شما بشکند. با کمک سی‌تی‌اسکن می‌توان شدت این آسیب را بررسی کرد. شکستگی‌های باز معمولاً بسیار خطرناک و جدی هستند چرا که در صورت پاره شدن پوست، احتمال بروز عفونت باکتریایی بالا است.  شکستگی‌هایی که حالت فرورفته در سر ایجاد کرده‌اند نیز بسیار جدی هستند چرا که احتمالاً فسمت‌های کوچکی از استخوان‌های تکه شده در حال فشار به بافت مغزی هستند.

اگر شما شکستگی فرورفته‌ی شدیدی داشته باشید، ممکن است لازم باشد که برای پیشگیری از آسیب مغزی، عمل جراحی روی شما انجام شود. این جراحی معمولاً تحت بیهوشی عمومی انجام می‌شود. طی جراحی، هر قطعه استخوان شکسته ای که به بافت مغز فشار وارد می‌کند، برداشته می‌شود و در موقعیت صحیح خود قرار داده می‌شود. در صورت نیاز، از سیم‌ها یا تورهای فلزی برای اتصال مجدد تکه‌های استخوان جمجمه به هم استفاده می‌شود. بعد از این که استخوان‌ها به نحو صحیحی کنار هم قرار داده شدند، به طور طبیعی به هم جوش می‌خورند. جراح شما می‌تواند در مورد نحوه انجام این جراحی توضیحات بیشتری با جزئیات به شما بدهد.

درمان‌های دارویی

داروهای تجویز شده برای افراد مبتلا به آسیب مغزی باید با احتیاط و دقت زیادی انتخاب شوند و سپس وضعیت بیمار در حین مصرف دارو به دقت توسط پزشک ارزیابی شود و بیمار تحت نظر باشد.  پزشک شما یا مسئول داروخانه می‌تواند در مورد هدف تجویز هر دارو به شما توضیح دهد و عوارض جانبی احتمالی و احتیاط‌های لازم در مورد هر دارو را به شما بگوید.  توضیحات کلی در مورد گروه‌های دارویی مختلف در اینجا آورده شده است:

  • داروهای مسکن برای کنترل و تسکین درد تجویز می‌شوند.
  • داروهای ضد اضطراب می‌توانند احساس ناامنی، عدم اطمینان و ترس را کاهش دهند.
  • داروهای ضد انعقاد خون برای جلوگیری از تشکیل لخته خون تجویز می‌شوند.
  • داروهای ضدتشنج از بروز تشنج جلوگیری می‌کنند.
  • داروهای ضدافسردگی برای درمان علائم افسردگی به کار می‌روند.
  • داروهای ضدروان‌پریشی برای هدف قرار دادن علائم روان‌پریشی مانند خشونت و پرخاش، توهم و اختلالات خواب به کار می‌روند.
  • داروهای شل کننده‌ی عضلات برای برطرف کردن اسپاسم‌های عضلانی تجویز می‌شوند.
  • داروهای خواب آور، آرام بخش برای ایجاد خواب یا برای آرام کردن عملکرد‌های خاصی از سیستم عصبی مانند واکنش‌های ذهنی و فیزیکی هوشیاری، خواب و درد به کار می‌روند.
  • داروهای محرک برای افزایش سطح هوشیاری و توجه تجویز می‌شوند.

سلام دنیا!

به وردپرس فارسی خوش آمدید.‌ این نخستین نوشته‌‌ی شماست. می‌توانید ویرایش یا پاکش کنید و پس از آن نوشتن را آغاز کنید!